O le aogā o le Gagana Samoa
E feteenai manatu a tamaiti, faiaoga ma matua, i le aoga o le gagana Samoa. O le manatu a tamaiti a’oga, e taua ia i latou le gagana ona o le latou faasinomaga, ae e le aoga mo i latou aua e fai mai latou, e le maua ai ni galuega.
O le tala a tamaiti aoga o lenei suesuega, faimai o latou matua, e le aoga le aoao o le gagana Samoa, aua e le maua ai se galuega.
O le tali a se tasi o faiaoga: “Ailoga ua iloa e matua ua latou fasiotia latou fanau i a latou faaupuga na e le mafai ona le maua ai se galuega. E maua ai galuega.
O gagana uma lava e maua ai galuega. O le faaupuga na e aumai e matua e aua le o e ave le gagana Samoa e le maua ai sau galuega, o le matuai sese a. o le latou fasiotiina o a latou fanau, o le latou tuuina na i lalo o le gagana, aua nei alu i luga.”
A o lea e maua mai faamaumauga a mātua o lenei suesuega, e aoga le gagana i galuega.
O le tautala i le Gagana Samoa
Ua faailoa mai e tamaiti a’oga, ua tele ona faaaogaina le gagana faaperetania i totonu o aiga. Faimai le mau a le isi teineitiiti a’oga:
Ou te iloa e le o taoto lelei le gagana, aua e toatele a tamaiti e le o lelei le faasamoa. Ma isi matua ua fegagui i latou fanau. Ua le mamalu…e le mamalu foi le faasamoa iinei. E moi a o la e tautala ai, ae e le o iai tu ma aga e tatau ona fai ai e tagata Samoa.
Ua oo lava i malumalu, lotu ma faalapotopotoga faaekalesia, e iai autalavou ma aufaipese, ua tele lava e faaaoga ai le faaperetania. Faimai tamaiti, e iai le talitonuga e faapea, o tamaiti e fananau i Niu Sila, e le lava le malamalama pe le iloa foi faasamoa:
When we go to combined youth gathering, the New Zealand-borns all speak English. Even the leaders speak English. You hardly ever hear them speak Samoan. They understand the Samoan but they can’t speak it [even] the Sunday school teachers speak in English for the kids. (S5)
O le popolega lea ua iai nai, ona o totonu o aiga ma ekalesia, e peiseai, o i i nei e faafailele ai le gagana, a o lea ua foliga mai ua tele na faaaoga le gagana faaperetania.
O le popolega foi lea o matua ma faiaoga. O le manatu o se tasi o matua, ua oo lava i Samoa, ua alia’i mai ni tulaga faatamala i le gagana:
You know what, we are doing better here than in Samoa. Samoa now is more bilingual in Samoa. Take my step-son now when he came from Samoa, he didn’t know anything [Samoan]. (P1)
O le Gagana Samoa i le A’oga
O mafuaaga nei o le a’oina e nei tupulaga o le gagana Samoa i totonu o a’oga:
– E faamalie matua,
– Ina ia faalototeleina latou i le faaaogaina o le gagana…
– Ma o se avanoa foi lea e a’o ai le aganuu, ma faamalama ai tu ma aga…







